Trận ở Trùng Khánh ngày 6 tháng 10, xem xong chắc không ít cổ động viên muốn ném luôn điện thoại. Đội tuyển nam đá bao nhiêu năm, lần đầu tiên trong đời lại thua Tajikistan. Ai ngờ được. Trước đó hai bên gặp sáu lần, bốn thắng hai hòa, chưa từng thua. Suốt 28 năm đối phương chưa lấy được gì trên sân mình, lần này lại để họ cầm về một chiến thắng 1-0. Chuyện bực mình không chỉ là thua trận. Ba trận thua liên tiếp, không ghi nổi một bàn mà thủng lưới chín bàn, đội trưởng nhận thẻ đỏ, thứ hạng thì tụt đến mức không nỡ nhìn.
Trận thua Palestine 0-5 trước đó đã làm dư luận nổ tung. HLV trưởng Thiệu Giai Nhất vội đổi chiến thuật, bỏ sơ đồ tấn công, rút ra 5-4-1 thuần phòng ngự, chỉ mong giữ được nhà, có một trận hòa là đủ, đừng thua thêm một trận xấu hổ. Hiệp một thực ra đi đúng kịch bản. Đội tuyển lùi cả đội hình. Tỷ lệ kiểm soát bóng chưa tới bốn phần mười, thế trận nhìn thì bí, nhưng ít ra chưa thủng lưới. Vi Thế Hào và Lưu Dương mỗi người còn tạo được một tình huống tấn công đáng ngại, cho cổ động viên chút gì để trông.
Ai ngờ bước ngoặt đến nhanh đến thế. Hiệp hai vừa đá được 8 phút, đối phương sút xa một cú, lực không mạnh, góc cũng không hiểm. Thủ môn Lưu Điện Tọa rõ ràng đã ôm chắc bóng, rồi bỗng dưng để tuột khỏi tay. Tiền đạo đối phương băng vào đệm một nhịp, khung thành trống, bóng vào. Bàn thua này phá nát toàn bộ bố trí. Vốn chỉ cần giữ hòa, giờ buộc phải dâng lên tấn công, khoảng trống hậu tuyến lộ ra hết.
Chưa đầy năm phút, chuyện còn tệ hơn. Vi Thế Hào lúc không có bóng xô xát với đối phương, giơ khuỷu trúng mặt người ta. Hiệp một, trong thời gian bù giờ, anh đã nhận một thẻ vàng. Trọng tài xem VAR, hai vàng thành một đỏ, đuổi khỏi sân. Là đội trưởng và mũi tấn công nguy hiểm nhất đội, tấm thẻ đỏ cắt đứt luôn ý nghĩ lật ngược tỷ số.
Hơn ba mươi phút còn lại, mười người chống đỡ. Đội tuyển không tổ chức nổi một đợt tấn công cho ra hồn, rồi cứ thế kéo đến hết giờ. Nói ra cũng mỉa mai. Tajikistan lần này phong độ cũng chẳng ra gì: hai trận khởi động trước đều thua, cũng không ghi bàn mà thủng lưới năm bàn. Phong độ ấy, vậy mà nhờ đúng hai sai lầm của phía mình, họ lấy được chiến thắng.
Giải mời Trùng Khánh vốn để cọ xát. Còn ba tháng nữa là Asian Cup 2027. Thiệu Giai Nhất cố ý gọi khá nhiều cầu thủ lần đầu vào đội tuyển, muốn tận dụng sân nhà để nhìn người mới, mài đội hình. Thực tế đập thẳng một gậy. Sau khi thắng Maldives, đội thua liên tiếp New Zealand rồi Palestine. Ba trận thành một chuỗi ba trận thua, công thủ cùng sụp, thế trận xấu đến mức cổ động viên kêu không hiểu nổi. Trận khép lại gặp Tajikistan, Thiệu Giai Nhất cũng không dám tiếp tục thử người mới. Ông đổi năm vị trí đá chính, đưa hết lão tướng có kinh nghiệm vào, chỉ mong chặn chuỗi thua và có một câu trả lời với cổ động viên.
Ai ngờ, dù đã hạ mình để cầu ổn đến cùng, vẫn thua, mà thua đúng đối thủ trước nay chưa từng thua. Giờ đội tuyển rơi vào một vòng luẩn quẩn. Dốc sức bồi dưỡng người mới thì thua quá đau, cổ động viên chửi, dư luận không chịu nổi. Dựa vào lão tướng để giữ thành tích thì không thắng được, lại còn cản người mới lớn lên, tương lai càng không có gì để trông. Dùng người mới trên diện rộng lúc này là nhổ mạ non cho mau cao, hay là con đường bắt buộc phải cạo xương mới trị được bệnh, chẳng ai nói chắc.
Ngay cả những lão tướng bị coi là cột trụ, đặt lên sân châu Á cũng chưa đủ xem. Lưu Điện Tọa để tuột bóng ở một tình huống sơ đẳng, Vi Thế Hào mất kiểm soát cảm xúc. Nói thẳng ra, cả năng lực lẫn tâm lý đều không theo kịp nhịp của trận quốc tế hiện nay. Họp báo sau trận, Thiệu Giai Nhất cúi đầu xin lỗi cổ động viên. Ông nói kỳ nghỉ Quốc khánh không mang lại niềm vui cho mọi người, rồi nói trưởng thành vốn phải trả giá bằng những lần thử sai, lộ vấn đề sớm là chuyện tốt. Lý thì không sai. Nhưng bóng đá Trung Quốc đã thử sai hơn chục năm, cái giá càng lúc càng lớn, sự kiên nhẫn của cổ động viên đã cạn từ lâu.
Nhiều người chửi đội tuyển ngày càng yếu. Thực ra không ít người không để ý: năm sáu năm gần đây, những đội từng yếu của châu Á tiến bộ nhanh đến đáng sợ, họ đang lặng lẽ lội ngược dòng. Lấy Tajikistan mà nói, dân số chỉ 9 triệu người. Mười năm trước còn là đội yếu mềm của châu Á, xếp hạng thế giới ngoài top 150, ai cũng đạp được một cú. Mấy năm nay trình độ của họ phóng lên như tên lửa. Asian Cup 2024, lần đầu vào vòng chung kết đã lọt tứ kết. U17 còn dự World Cup lứa trẻ, ra sân đấu các đội mạnh của thế giới.
Bí quyết tiến bộ, nói toạc ra cũng không phức tạp: ngồi xuống, làm đào tạo trẻ cho chắc. Nhờ chương trình nhân tài của FIFA, họ lập học viện đào tạo trẻ cấp quốc gia, chọn mầm non trên cả nước, tập trung huấn luyện, tập trung quản lý, còn mời huấn luyện viên đào tạo trẻ người Tây Ban Nha kèm cặp tận tay. Giải các lứa tuổi cũng được tổ chức đâu ra đấy. Lớp nhân tài này nối lớp kia, không bị đứt đoạn.
Không chỉ Tajikistan. Palestine, đội trận trước thắng năm bàn, ngày trước cũng là đối thủ mềm, ai cũng xơi được. Giờ xếp hạng thế giới của họ đã vượt lên trên. Việt Nam, Thái Lan, những đối thủ ngày trước thắng rất dễ, giờ lâu rồi không còn ở trình độ năm ấy.
Mặt bằng bóng đá châu Á tăng rất nhanh. Những đội yếu mềm cũ đều đã đứng dậy, ai cũng đang chạy về phía trước. Chỉ đội tuyển mình: người ta tăng tốc thì mình dậm chân tại chỗ, thậm chí còn lùi. Câu này không phải cố chọc vào chỗ đau. Sự thật là vậy.
Hơn mười năm trước, thời bóng đá kim tiền đang nóng, câu lạc bộ ném hàng chục tỷ để mua ngoại binh, mời danh sư. Ngoại hạng Trung Quốc nhìn thì náo nhiệt, sự chú ý kín chỗ. Nhưng sự náo nhiệt chỉ ở bề mặt. Tiền đổ hết vào đội một để tranh thành tích, nền đào tạo trẻ không được xây chút nào. Đến khi dòng vốn rút, bong bóng vỡ, không còn ngoại binh tên tuổi chống đỡ, cường độ và nhịp độ giải tụt một nhịp dài. Cầu thủ quen đá chậm ở trong nước, ra sân quốc tế đương nhiên không theo kịp.
Giải vô địch quốc gia vốn là gốc của đội tuyển. Gốc lung lay thì đội tuyển không đứng vững. Đáng sợ hơn cả sự suy của giải là đứt gãy đào tạo trẻ. Trụ cột đội tuyển hiện vẫn là lớp người của hơn mười năm trước, cầu thủ trẻ không nối được. Có người nói đã có hơn trăm nghìn cầu thủ trẻ đăng ký cơ mà, sao lại không có người?
Số lượng thì tăng, nhưng tỷ lệ chuyển hóa thành chất lượng không theo. Không ít câu lạc bộ lâu đời của Ngoại hạng Trung Quốc đến giờ vẫn không dựng nổi một hệ thống đào tạo trẻ lứa nhỏ cho hoàn chỉnh, còn phải hợp tác với trường thể thao địa phương cho đủ quân số. Đầu tư cho đào tạo trẻ, trình độ huấn luyện viên, hệ thống thi đấu, so với những nơi làm bóng đá nghiêm túc thì cách biệt không chỉ một hai bậc. Lúc người ta làm đào tạo trẻ cho chắc, mình bận làm bóng đá kim tiền để kiếm tiền nhanh. Người ta đã ra thành quả, mình mới nhớ quay lại trả món nợ cũ. Một bên đi trước, một bên đi sau, khoảng cách không phải chuyện một hai năm.
Ba tháng tới, đội tuyển phải đi đá Asian Cup 2027. Với trạng thái hiện nay, muốn có thành tích tốt là chuyện rất khó. Nhìn theo hướng khác, đưa hết vấn đề ra ánh sáng lúc này cũng chưa chắc là chuyện xấu. Vẫn hơn đến giải chính thức mới sụp, đến thời gian để chỉnh cũng không còn.
Chỉ mong đợt chỉnh đốn sắp tới đừng dừng ở những việc bề mặt như đổi huấn luyện viên hay chửi cầu thủ. Huấn luyện viên phải chịu trách nhiệm, cầu thủ phải tự nhìn lại, điều đó đúng. Nhưng gốc vẫn là ngồi xuống tổ chức cho tốt giải trong nước, và nắm chắc đào tạo trẻ. Đó mới là lối ra thật của bóng đá Trung Quốc. Món nợ hơn mười năm không thể trả trong một sớm một chiều. Nhưng ít nhất, phải đi trên con đường đúng.
Cập nhật lúc 2026-10-08 12:33