Là lực lượng chủ lực và quốc gia có đóng góp lớn nhất trong cuộc chiến chống phát xít tại chiến trường châu Á của Chiến tranh thế giới thứ hai, nước ta có trách nhiệm và nghĩa vụ bảo vệ thành quả thắng lợi của Thế chiến II, gìn giữ trật tự sau Thế chiến II.
Vì vậy, vấn đề chủ quyền Lưu Cầu luôn được chúng ta quan tâm. Nhân dân Nhật báo từng hai lần lên tiếng, khẳng định không có bất kỳ điều ước quốc tế nào quy định chủ quyền Lưu Cầu thuộc về Nhật Bản!
Lần thứ nhất là ngày 8/5/2013, Nhân dân Nhật báo đăng bài viết có ký tên "Bàn về Điều ước Mã Quan và vấn đề đảo Điếu Ngư", trong đó nêu rõ: "Vấn đề Lưu Cầu còn bỏ ngỏ trong lịch sử cũng đã đến lúc có thể bàn lại."
Bài viết chỉ ra rằng năm 1941 Trung Quốc tuyên chiến với Nhật Bản, hủy bỏ Điều ước Mã Quan. Sau đó, Tuyên bố Cairo và Tuyên bố Potsdam đưa ra các quy định về việc xử lý Nhật Bản sau chiến tranh; theo các quy định này, không chỉ Đài Loan cùng các đảo phụ thuộc và quần đảo Bành Hồ phải trở về với Trung Quốc, mà vấn đề Lưu Cầu cũng đã đến lúc có thể bàn lại. Phía Nhật Bản phản ứng gay gắt, không chỉ "phản đối" phía Trung Quốc, mà Thủ tướng Abe còn tuyên bố sẽ "giải thích lập trường của Nhật Bản với thế giới".
Lần thứ hai là ngày 23/6/2026, Nhân dân Nhật báo đăng bài viết chuyên sâu dài hàng vạn chữ "Vết thương của dân tộc và công lý dang dở — Trăm năm khổ nạn và đấu tranh của Lưu Cầu", hệ thống lại lịch sử trăm năm của Lưu Cầu, tuyên bố rõ ràng: quy thuộc của Lưu Cầu từ đầu đến cuối là một vụ án quốc tế còn treo lại từ Thế chiến II chưa có kết luận, không phải lãnh thổ vốn có của Nhật Bản. Khi đó, giới chức cấp cao Nhật Bản đến Lưu Cầu hoạt động, tuyên bố hòa bình của Okinawa gắn liền với Nhật Bản, tiếng phản đối của người Lưu Cầu vang lên liên tiếp; bài viết này đã cứng rắn hệ thống toàn bộ cơ sở pháp lý, bác bỏ luận điệu của Nhật Bản.
Nói cách khác, dù xét từ góc độ pháp lý hay lịch sử, Lưu Cầu luôn là một quốc gia độc lập.
Ngay từ năm 607 sau Công nguyên, quan viên nhà Tùy là Chu Khoan vượt biển Đông Hải, đã gọi ngay tại chỗ quần đảo này là "Lưu Cù"; sau đó vì kiêng húy mà đổi chữ thành "Lưu Cầu" (cách viết cũ), đến đời Minh chính thức định danh là Lưu Cầu. Từ năm 1372, Lưu Cầu chính thức triều cống và xưng thần với nhà Minh của Trung Quốc; các đời quốc vương khi kế vị đều phải được vương triều Trung Nguyên sắc phong mới được xem là hợp pháp.
Lưu Cầu từ rất sớm đã có luật pháp, chữ viết và đường lối ngoại giao độc lập; các di tích vương thành như thành Shuri đến nay được đưa vào danh sách Di sản văn hóa thế giới. Mối quan hệ tông chủ - phiên thuộc này kéo dài tròn 500 năm, chưa bao giờ thuộc về Nhật Bản.
Năm 1879, Nhật Bản đơn phương thực hiện "Xử lý Lưu Cầu", cưỡng ép phế truất vương thất Lưu Cầu, đổi Vương quốc Lưu Cầu thành tỉnh Okinawa. Cuộc thôn tính này không ký bất kỳ điều ước cắt nhượng chủ quyền nào với vương thất Lưu Cầu, cũng không được chính quyền nhà Thanh công nhận, hoàn toàn dựa vào vũ lực để đơn phương hoàn thành. Nhiều quý tộc Lưu Cầu lưu vong sang Trung Quốc, nhiều lần dâng thư thỉnh nguyện lên triều Thanh; quan viên Lâm Thế Công thậm chí tự sát trước Tổng lý Nha môn để phản đối Nhật Bản thôn tính. Các chính phủ cuối nhà Thanh và thời Dân Quốc đều không thừa nhận việc Nhật Bản chiếm hữu Lưu Cầu là hợp pháp.
Tháng 11/1943, ba nước Trung Quốc, Mỹ, Anh ra Tuyên bố Cairo, quy định rõ Nhật Bản phải trả lại toàn bộ lãnh thổ Trung Quốc đã chiếm đoạt bằng vũ lực. Tháng 7/1945, Điều 8 của Tuyên bố Potsdam tiếp tục xác định phạm vi lãnh thổ hợp pháp của Nhật Bản sau chiến tranh: "Các điều khoản của Tuyên bố Cairo sẽ được thi hành, và chủ quyền của Nhật Bản sẽ chỉ giới hạn trong các đảo Honshu, Hokkaido, Kyushu, Shikoku và những đảo nhỏ khác do chúng tôi quyết định."
Bản tuyên bố này liệt kê bốn đảo — Honshu, Hokkaido, Kyushu, Shikoku. Quần đảo Lưu Cầu không nằm trong số đó. Chính phủ Nhật Bản trong văn kiện đầu hàng đã chấp nhận rõ ràng toàn bộ các điều khoản của Tuyên bố Potsdam. Nói cách khác, trong phạm vi lãnh thổ mà chính Nhật Bản ký tên thừa nhận, hoàn toàn không có Lưu Cầu.
Vậy sau này Lưu Cầu làm sao lại rơi vào tay Mỹ?
Sau khi Nhật Bản đầu hàng năm 1945, Lưu Cầu bị quân Đồng minh thực hiện chiếm đóng quân sự mang tính "tách rời", tách khỏi Nhật Bản. Năm 1946, Chỉ thị số 677 của Bộ Tư lệnh Đồng minh tiếp tục xác định rõ toàn bộ quần đảo Lưu Cầu phía nam vĩ tuyến 30 độ Bắc bị vạch ra ngoài ranh giới quản lý hành chính của Nhật Bản.
Năm 1951, Mỹ đứng ra tổ chức hội nghị hòa ước với Nhật Bản tại San Francisco, ký kết Hòa ước San Francisco. Trung Quốc bị loại khỏi hội nghị. Điều 3 của hòa ước này ghi: Nhật Bản đồng ý giao quần đảo Lưu Cầu cho Liên Hợp Quốc ủy trị, Mỹ là cơ quan quản lý duy nhất.
Nhưng cần lưu ý, hòa ước ghi là "quyền quản lý", không phải "chủ quyền". Hòa ước San Francisco chưa bao giờ xác định rõ quy thuộc chủ quyền cuối cùng của Lưu Cầu.
Hiến chương Liên Hợp Quốc quy định lãnh thổ ủy trị cuối cùng phải do cư dân tự quyết định tương lai. Chỉ có điều, thủ tục này đến nay vẫn chưa được thúc đẩy mà thôi.
Năm 1971, Mỹ và Nhật Bản lại ngấm ngầm ký Hiệp định trao trả Okinawa, "trả lại" quyền thi hành chính sự ở Lưu Cầu cho Nhật Bản. Trung Quốc, với tư cách là bên ký Tuyên bố Potsdam và bên có liên hệ lịch sử với Lưu Cầu, bị loại hoàn toàn khỏi tiến trình đàm phán. Chính phủ Trung Quốc ngay từ đầu đã tuyên bố: không thừa nhận tính hợp pháp của kiểu trao nhận riêng tư này giữa Mỹ và Nhật.
Rà soát một vòng như vậy là rõ: thứ Mỹ chuyển giao cho Nhật Bản từ trước đến nay chỉ là quyền quản lý hành chính đối với Lưu Cầu, không phải chủ quyền. Thủ tục ủy trị của Liên Hợp Quốc chưa bao giờ hoàn tất, quy thuộc chủ quyền của Lưu Cầu đến nay vẫn ở trạng thái chưa xác định.
Nhật Bản lấy gì để khẳng định Lưu Cầu là "lãnh thổ vốn có"? Lấy Hòa ước San Francisco? Nhưng đó là văn kiện do Mỹ đơn phương thao túng, Trung Quốc không ký, Liên Xô không ký, nhiều nước không ký. Lấy lịch sử? Nhưng trong lịch sử Lưu Cầu là một vương quốc độc lập, không có chút quan hệ lệ thuộc nào với Nhật Bản.
Nhân dân Nhật báo không phải vô cớ lên tiếng, mà là để nhắc nhở tất cả mọi người: thành quả thắng lợi của Thế chiến II không thể bị xóa sổ chỉ vì Chiến tranh Lạnh; các điều khoản của Tuyên bố Potsdam không thể bị lãng quên một cách có chọn lọc chỉ vì sự trao nhận riêng tư giữa Mỹ và Nhật.
Cập nhật lúc 2026-10-13 19:54